U suwal nu mita u Pangcah, lima ku kakinih, u nu Amis, u nu Siwkulan, u nu Sawalian, u nu Valangawan Atu Palidaw.
我們的阿美語分為五個不同的亞群,南勢阿美、秀姑巒阿美、海岸阿美、馬蘭阿美及恆春阿美。
U nu mikingkiway a nipakakinih kiniyan, anu matu’asay caay ka haen.
這五個亞群的名稱是由早期人類學家的分類法,如果依照阿族耆老的口述,不是這樣。
Yu matiya u ngangan nu niyaru’, malecad tu ku ngiha nu niyaru’, u niyaru’ atu niyaru’ masa adaada hen, u niyaru’ matiya u cacayay a kanatalan, i Amis ira ku Lidaw, Pukpuk, Natawran, Cipawkan atu Cikasuan.
早期部落的名稱、住在那裏的人以及他們所說的語言是同一個名稱。另外,我們袓先所居住的部落也不多,同時在那時期,部落與部落之間還是敵對的。當時的部落如同一個國家的槪念。在北方有東昌部落(Lidaw)、仁里部落(Pukpuk)、荳蘭部落(Natawran)、奇包干部落(Cipawkan),以及七腳川部落(Cikasuan);
I Siwkulan ira ku Vataan, Tavalung, Pusku atu Pa’ilasen. I sawaliyan ira ku Vakung, Ciwkangan. I satimulan ira ku Valangaw atu Palidaw.
在秀姑巒有光復部落(Bata’an)、太巴塱部落(Tabalung)、玉里部落(Pusku)和富源部落(Pa’ilasen);在東海岸有豐濱部落(Bakung)、長光部落(Ciwkangan);在南部有馬蘭部落(Balangaw)和恆春部落(Palidaw)。
Mahaen haw ku niyaru’ yu matiya, awaay hen ku adidiay a niyaru’. Mahaen ku nu tu’as a suwal, maruay i Vataan, u nu Vataantu a suwal, u Cikasuan atu Valangaw malecadtu manay malecad tu wamin ku suwal nu i niyaru’ay.
早期的部落生態大槪是如此,還沒有小的部落。因此,如果聽聽長輩有關部的劃分,沒有那樣的劃分。馬太鞍人居住在馬太鞍部落,說的是馬太鞍語。太巴塱人居住在太巴塱部落,說的是太巴塱的語言。同樣的情形,無論是七腳川部落(Cikasuan)或馬蘭部落(Balangaw)都是一樣的。
U ruma hantu, ina limaay a kakinih nu suwal, caay ka lecad ku nipaini tu suwal.
另外,這五個方言群當中,同一個槪念就有不同的表達方式,
Anu “urad” ku patinakuwan. “uradan anini” saku nu pasaAmisay, “ma’urad anini” saku nu Siwkulan atu Sawaliyan, “ma’uraday anini” saku nu Valangaw atu Palidaw. U ruma hantu caay ka lecad ku nipangangan.
例如,「今天下雨。」這一句,北阿美就以「Uradan anini」;秀姑巒阿美及海岸阿美以「Ma’urad anini」;馬蘭和恆春阿美則以「Ma’uraday anini」來表達。再者,一個名詞各方言群就有不同的語辭,
Matiya u “mami” han nu i Amisay, “karu” han nu Siwkulan atu Sawaliyan, “kamuraw” han nu Valangaw atu Palidaw, “wiruk” han nu Puseku, “ceruh” han nu Cikasuan. U ruma macacu’isay ku suwal.
例如,「柚子」北阿美用「mami^」;秀姑巒及海岸阿美用「karu’」;馬蘭及恆春用「kamuraw」;玉里也區則用「wiruk」; 七腳川阿美用「ceruh」。也有顛倒的語辭,
“ahecid” han nu Amisay, “kahecid” han nu sawaliyay atu Valangaw, u Palidaw kuruma, sicedam saku siwkulan. “kuesan” saku sawali, Valangaw atu palidaw. “sicedam” saku Amisay.
例如「kahecid」北阿、海岸、馬蘭、恆春指「鹹」而秀姑巒阿美則指「甜」;而海岸、馬蘭、恆春指「甜」是kuesan,北阿則說sicedam。
U suwal nu Pangcah, ira ku [’] atu [^] a ngiha, patinaku tunu [’] a ngiha: ’is’is, ’ut’tu, ’ad’ad, tu’tu’, ma^ta’, tama’...patinaku tunu [^] a ngiha: titi^, su^su^ , ima^ma^ , du^du^, alav^av, aday^ay.... adada ku tangal nu adiwawa a minanam,
阿美語與其他語最大的差異是有會厭軟骨塞音[’]以及喉塞音[^]的語辭,例如:有帶[’]的語辭’is’is,’ut’ut’,’ad’ad,tu’tu’,ma^ta’,tama’;還有帶[^]的語辭titi^,su^su^,mima^ma^,du^du^,alab^ab,aday^ay……等這些語辭是學習的孩子候最頭痛的最容易弄錯的問題。
nika a masinanut kita a pasevana’, a caay kita palasawad tu ngiha nu tu’as.
所以我們一定要謹慎用心地教導我們的孩子。如果我們的孩子失去了這種語音,就聽不到原汁原味純正的阿美語了。