U maan ku patay: suvuc, tu’as, adada, mapatay, mataeliv amin nu tamdaw. U suwal nu Pangcah, mapatay malasawad tu ku tireng, nika ira hen ku adingu.
死亡的定義:生、老、病、死是人類生命的過程,死亡是有形生命的終結,阿美族認為有形生命的終結,會轉移到祖靈世界,
Tusa kuni pangangan tu patay.
死亡可分為兩種;
Kapahay a patay: matu’astu patay sananay nami demak tunu alumanay a patay, mahiniyay a nikapatay tara ku adingu i tu’as.
一種稱為善死,係指自然死亡及因公殉職者,他可以回到祖靈世界;
Raecusay a patay: malikapatayay, patayan nu tau, masidayay a patay, mahiniyay a nikapatay malasawad ku adingu, caay ka tangasa i tu’sa.
另一種稱為惡死,係指自殺、他殺、橫死者,成為惡靈,
Manay u suwal nu mita u pangcah, ka lumela tu tireng, yu ma’urip hen saka pahen ku demak saan.
族人非常重視生命的價值,勉勵人在世時要多做善事。
Anu caay hen ka saterep ku hanhan, liyuten nu luma’ a mi’apuh, mitengil tu nipalikul tu suwal, suelinay anu masaterep tu ku hanhan,
往生吾者,未斷氣之前,家人圍坐在身邊善言安慰傾聽遺言,
ira ku nipadungus nu luma’ tu sasuwalen: “taratu kisu i tu’as, aka kamuraraw, aka pisulikul, mitalatu ku tu’as” hereksa paliluc tu tireng a pavuduy tu lusid, siwaren pasatimulen ku tangal.
剛斷氣時,附耳呼叫「請往祖靈的方向走,不要迷路,也不要回頭,祖靈在等待你。」立即特往生者,淨身著盛裝,頭目轉向南方祖靈的方位。
Yu matiya awaay hen kunu aniniyay u lietecay a pingsiyang, matalaw a masanek saka 2~3 aremiad, valengen tu amisinga.
昔時因沒有現代冷凍冰箱設備,怕往生者腐臭,約第二、三天就埋葬。
U sikawasay ku sitatudungay a miraver, pasuelin kita u pangcah, iraay ku adingu hananay, a kilimen nu sikawasay ku adingu nira,
入殮儀式由祭師主持,族人相信每個人都有附身的靈魂,須由祭師招魂,
anu maalatu pakumuden atu tireng a pacumud i tangulan, maherek ku nipiravel, papilavengen tu ku luma’, pasa timulentu ku nipakavuti’.
經祭師檢視,確認有存在,與遺體同時入殮完成,再令家人封棺移入葬,入葬方位仍然是朝南。
Namivaleng tu saka tusa a remiad, u sikawasay atu luma’, patalanu tu adingu nu mapatayay, mita livana’ tu tu’as tangasa tu haw? I cimaanan a pasiket tu tu’as?
入葬第二天,祭師與家人,將往生者靈魂招來,詢問祖靈有沒有迎接到,已編入到哪一個祖系,
Saayaway mamuni’ hen ku tireng nu mapatayay caay hen ka nanam tunu i tiraay a kakaenen.
往生者因剛到祖靈的領域,初次到祖靈的領域,身體脆弱,還不習慣那裡的食物,
Manay a laen nu sikawasay a paliluc, pakaen, pananum, pavavuyan nu luma’ tu muhetingay a vavuy sakatara sapiratuh, anu caay kaeni caay haw sikuli nu tu’as.
祭師將往生者清洗、沐浴、餵食、飲水之後,家人供奉乙頭黑豬、酒、米糕、檳榔、衣物、錢幣等,由往生者攜帶做為祖靈的見面禮。否則不會被禮遇。
Na makapatay, anu pina aremiad ku lala nu luma’, tara haw ku alumanay misa umah, mipadang a mawmah, miurung tu kasuy a taluma’.
數日內因喪事,農事工作被延誤,大家到農地幫忙,順便砍木柴回來,
Nacaay ka lemed ku luma’ tara haw ku alumanay i tarawadaw mivuting, hani pililuc han misuvaw tu vanglihay.
為了解除喪事的邪氣到河邊下水淨身捕魚,
Keman tu vuting mikilac tu raecusay a lemed, malialac han nu pangcah ku mahiniyay a demak.
大家食魚之後似同結束惡運。
Nama ka patay tu saka cacay a lalipayan, mikati haw ku luma’ tu laluma’an atu cavay, mirakat tu narakatan nuya mapatayay, dudusa tuni ka dademakan, kaulahan a hahululan.
喪事約一星期後,家人邀請至親好友,追踪往生者曾經、經常、經過到過的地方,諸如工作的地方、喜愛去的地方、拜訪親反的地方,有紀念性活動的地方等等。
Ni hululan a cavay, u caayay ka kapawanan a demak.... Saka caay ka putun nu ngangasawan.
大家追思追魂,尤其召集家族彼此介紹後代,那種親情血緣才不會中斷。
U tada niyaru’ nu pangcah anu ira ku makapatayay, caykanca ka papadang, patayra tu velac, sinavel, kasuy....
傳統的阿美族部落,任何一家只要有喪事,大家總動員相互協助。主動捐助食米、菜餚、木柴……等,
Mipadang a mikali tu saruneman, miurung tu tangulan.... Panahay tu lavilavii’, misangiru pakungku tu demak nina mapatayay atu namamaan a kungku, sapadiheku tu valucu’ nu siluma’ay.
甚至挖墓園、抬棺……等工作,每夜陪伴守靈,大家圍爐聊談往生者的豐功偉業及其他故事讓喪家感到非常溫馨。